Ngày 13 tháng 6, 2024. Một dòng tweet từ một whale ví lạ xuất hiện trên timeline của tôi: "Base đã vượt mặt Arbitrum về TVL. Nhưng thanh khoản thực sự đang chảy đi đâu?"
Không có FUD. Không có FOMO. Chỉ là một câu hỏi kỹ thuật khô khan. Nhưng với tôi, một người săn mồi narrative đã chứng kiến cả Chainlink ICO năm 2017 và DeFi Summer năm 2020, đây là tín hiệu. Sàn đấu của các Layer 2 (L2) đang chuyển từ "cuộc chiến TVL" sang "cuộc chiến câu chuyện". Và câu chuyện cũ, về số TVL ảo, sắp kết thúc.
Context: Vòng Đời Của Một Câu Chuyện L2
Hãy nhìn lại. Arbitrum từng là câu chuyện "kẻ tiên phong" với TVL chạm đáy rồi vụt lên 10 tỷ USD. Optimism là "kẻ nổi loạn" với token OP airdrop làm nức lòng cộng đồng. Base, với sự hậu thuẫn của Coinbase, là "ông lớn phố Wall" bước chân vào làng crypto. Mỗi câu chuyện đều có một móc câu riêng.
Nhưng mùa hè này, tôi thấy một sự mệt mỏi. Dữ liệu của DefiLlama cho thấy TVL của bốn L2 hàng đầu đã đi ngang trong 60 ngày qua, trong khi daily active address trên Arbitrum giảm 25% từ đỉnh tháng Ba. Số người dùng thực sự, những kẻ chịu phí gas, không còn đến vì câu chuyện "Layer 2 là tương lai". Họ muốn thấy ứng dụng. Họ muốn thấy mùi tiền thật.
Core: Cơ Chế Câu Chuyện Mới – Thanh Khoản Hay Sự Chú Ý?
Đây là nơi trực giác của tôi bắt đầu mách bảo. Câu chuyện L2 cũ dựa trên TVL là một vòng luẩn quẩn. APY mining là khoản bù đắp cho TVL ảo. Khi stop incentive, người dùng thực sự biến mất. Tôi đã học được điều này từ chính máu xương của mình trong DeFi Summer 2020, khi tôi bỏ dở việc tối ưu pool cho một DEX Estonia vì quá nhiều ý tưởng mới.
Câu chuyện mới, mà tôi đang theo dõi, không nằm ở TVL. Nó nằm ở "sự chú ý" (attention).
Hãy nhìn vào Base. Họ không chỉ có TVL. Họ có sự chú ý của 100 triệu người dùng Coinbase. Họ có một giao diện người dùng (UI) mượt mà, một hệ sinh thái app đang mọc lên như nấm sau mưa. Dữ liệu cho thấy tổng số hợp đồng thông minh được deploy trên Base trong tháng 5 đã tăng 300% so với tháng 4, vượt xa Arbitrum và Optimism cộng lại. Số lượng developers, những người thợ xây câu chuyện thực sự, đang đổ về Base vì lý do đơn giản: họ thấy người dùng ở đó. Họ thấy câu chuyện đang sống.
Trái lại, Arbitrum đang mắc kẹt. Họ có Arbitrum Orbit, một công nghệ cho phép bất kỳ ai cũng có thể xây dựng L3. Rất đẹp về mặt kỹ thuật. Nhưng IBC của Cosmos cũng đẹp về mặt kỹ thuật, và giờ hệ sinh thái của nó bị phân mảnh. Vấn đề của Arbitrum không phải là công nghệ, mà là câu chuyện. Họ là "kẻ tiên phong" đã già, thiếu một câu chuyện mới để kể. Tôi tìm kiếm những nơi mà câu chuyện chưa được kể hết. Và với Arbitrum, tôi nghĩ câu chuyện của họ đã được kể quá nhiều.
Contrarian: Điều Mọi Người Đang Bỏ Lỡ
Góc nhìn phản trực giác của tôi là: Trong một thị trường giảm, một giao thức có sự chú ý (attention) còn đáng sợ hơn một giao thức chỉ có TVL.
Bởi vì sự chú ý tạo ra thanh khoản thực sự. Người dùng vào Base không chỉ để farm token. Họ vào để sử dụng Friend.tech, để mua bán NFT trên một nền tảng mới, để tham gia một cộng đồng. Họ trả phí gas bằng ETH thật. Họ tạo ra revenue thật cho giao thức. Còn người dùng trên Arbitrum, phần lớn, chỉ đang di chuyển thanh khoản từ pool này sang pool khác, săn điểm airdrop từ những dự án chưa rõ ràng.
Một câu chuyện crypto hay phải có cả phần được kể và phần chưa được kể hết. Câu chuyện về "Base là sàn chơi của Coinbase" đã được kể. Nhưng phần chưa được kể hết là: Base đang trở thành một "attention-augmented L2" — nơi giá trị không đến từ TVL, mà từ khả năng thu hút và giữ chân người dùng thông qua một giao diện và trải nghiệm vượt trội. Đây là một sự thay đổi trong cơ chế câu chuyện. Từ "kỹ thuật" sang "sản phẩm". Từ "giao thức" sang "nền tảng".
Takeaway: Câu Chuyện Tiếp Theo Là Gì?
Tôi không nói Base sẽ thống trị tất cả. Nhưng tôi đang đặt cược vào một giả thuyết: Giao thức nào chiến thắng trong cuộc chi giành sự chú ý (attention game), giao thức đó sẽ chiến thắng trong dài hạn, bất kể công nghệ của nó có đẹp đến đâu.
Optimism, với Superchain, có thể có một câu chuyện. ZkSync, với công nghệ zkEVM, cũng vậy. Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn thiếu một phần: phần kết nối với người dùng thực sự.
Tôi kết thúc bài viết này với một câu hỏi. Không phải "Layer 2 nào có TVL cao nhất?", mà là: Layer 2 nào đang kể câu chuyện mà người dùng cuối cùng muốn nghe? Bởi vì trong sàn đấu này, người kể chuyện giỏi nhất sẽ thắng.