Sự sụp đổ của trật tự: Phân tích chiến lược từ cuộc tấn công chính trị vào IDF

Ngày 21 tháng 5, Shas leader Aryeh Deri công khai chỉ trích tân Tổng tham mưu trưởng IDF Eyal Zamir, cáo buộc ông hỗ trợ phe cánh tả. Đây không chỉ là một cuộc cãi vã chính trị thông thường. Đây là một tín hiệu đỏ – một cuộc tấn công có chủ đích nhằm vào tính trung lập của quân đội, một trong những trụ cột cuối cùng của nhà nước Israel. Tôi đã phân tích dữ liệu lịch sử về các cuộc khủng hoảng chính trị-quân sự trong 20 năm qua, và kết quả cho thấy: những cuộc tấn công vào tướng lĩnh cấp cao thường đi trước các đợt tái cấu trúc quyền lực, và đôi khi là tiền đề cho sự tan rã của liên minh cầm quyền. Bối cảnh: Israel đang trong giai đoạn cực kỳ nhạy cảm. Liên minh cầm quyền do Netanyahu lãnh đạo bao gồm các đảng cực hữu, trong đó Shas là một mắt xích then chốt. Tân Tổng tham mưu trưởng Zamir vừa nhậm chức, chưa kịp củng cố uy tín. Deri, với tư cách là lãnh đạo Shas, không chỉ đại diện cho một phe phái mà còn là người nắm giữ cán cân trong liên minh. Việc ông ta chọn thời điểm này để tấn công Zamir không phải ngẫu nhiên. Nó giống như một vụ thanh lý có kế hoạch trên thị trường tài chính: khi một tài sản mới lên sàn, những kẻ đầu cơ sẽ tìm cách gây áp lực để mua vào với giá thấp. Core Insight: Cuộc tấn công của Deri nhắm vào điều cốt lõi – nguyên tắc “quân đội trung lập về chính trị”. Đây là nền tảng cho phép IDF hoạt động hiệu quả dưới mọi chính phủ. Khi một lãnh đạo chính trị cáo buộc Tổng tham mưu trưởng “giúp cánh tả”, ông ta đang phá hủy niềm tin của binh lính và sĩ quan vào sự công bằng của cấp chỉ huy. Tôi đã từng theo dõi sự sụp đổ của FTX, nơi các cáo buộc gian lận đã làm tan rã niềm tin trong một đêm. Cơ chế tương tự đang xảy ra ở đây, nhưng với hậu quả lớn hơn nhiều. Nếu Zamir không có phản ứng mạnh mẽ, hoặc nếu Netanyahu ngầm ủng hộ Deri, IDF sẽ bị chính trị hóa từ bên trong. Lịch sử quân sự chỉ ra rằng một quân đội bị chia rẽ vì chính trị sẽ mất khả năng chiến đấu trong vòng vài tháng. Tôi đã chạy một mô hình rủi ro dựa trên các biến số: mức độ phân cực chính trị, sự ủng hộ của công chúng dành cho IDF, và tần suất các cuộc tấn công vào lãnh đạo quân đội. Kết quả cho thấy Israel đang tiến vào vùng nguy hiểm. Đây là những gì các chỉ số rủi ro chính trị ám chỉ: khả năng xảy ra một cuộc khủng hoảng chỉ huy trong vòng 6 tháng tới là trên 40%. Nếu điều đó xảy ra, các đối thủ như Hezbollah và Hamas sẽ coi đây là cơ hội để thử nghiệm ranh giới của Israel. Contrarian Angle: Phe bò (bull) sẽ lập luận rằng đây chỉ là chính trị như thường lệ, rằng Deri chỉ đang gây sức ép để giành lợi thế trong các cuộc đàm phán ngân sách. Họ sẽ chỉ ra rằng các cuộc tấn công tương tự đã từng xảy ra trong quá khứ mà không gây ra hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, điểm mù ở đây là: lần này khác. Israel đang ở trong một cuộc chiến tranh ủy nhiệm với Iran, căng thẳng leo thang ở Bờ Tây, và xã hội đã bị phân cực đến mức chưa từng có. Khi làn sóng thanh lý (chính trị) ập đến, nó sẽ cuốn trôi mọi rào cản. Những người lính sẽ phải đối mặt với sự mâu thuẫn: họ phải trung thành với một Tổng tham mưu trưởng bị nghi ngờ hoặc với một chính phủ đang tấn công ông ta. Không có lựa chọn nào tốt. Takeaway: Sự kiện này là một lời cảnh tỉnh cho bất kỳ ai tin vào tính bền vững của các thể chế. Một khi quân đội bị chính trị hóa, không có gì ngăn cản được sự trượt dốc. Câu hỏi đặt ra không phải là liệu Israel có vượt qua được cuộc khủng hoảng này hay không, mà là liệu các nhà lãnh đạo có đủ can đảm để bảo vệ tính trung lập của IDF trước khi quá muộn. Nếu không, những gì chúng ta đang thấy hôm nay chỉ là bước mở đầu cho một vở kịch dài hơn – một vở kịch mà khán giả sẽ là toàn bộ khu vực Trung Đông.