65 triệu USD trong Endowment Safe của ENS: Delegate phản đối, một bản sửa đổi gượng ép và câu hỏi thật sự cho mọi DAO

65 triệu USD. Đó là con số nằm lặng lẽ trong Endowment Safe của ENS DAO. Nếu không có một nhóm delegate chịu đứng lên, số tiền này có thể đã nằm dưới quyền quản lý trực tiếp của ENS Labs. Chỉ vỏn vẹn một đề xuất sửa đổi, toàn bộ cấu trúc quyền lực của giao thức có thể đổi chủ. Không ai gọi đây là một cuộc tấn công. Không có hacker. Không có smart contract bị khai thác. Nhưng nó giống một vụ đảo chính thầm lặng hơn bạn nghĩ. Bối cảnh bắt đầu từ một yêu cầu tưởng chừng hợp lý: ENS Labs muốn chuyển khoảng 65 triệu USD trong Endowment Safe sang một quỹ tài trợ do họ quản lý. Lý do đưa ra không phải để chi tiêu nhanh, mà để có một chiến lược tài chính dài hạn. Một quỹ endowment chuyên nghiệp có thể giúp ENS không bị tổn thương khi ETH giảm sâu. Nghe giống một hành động trưởng thành về mặt doanh nghiệp. Nhưng trong cộng đồng ENS, nhiều người lập tức đặt câu hỏi: tại sao một công ty vì lợi nhuận lại cần nắm toàn bộ một quỹ trị giá hàng chục triệu USD? Không phải DAO tồn tại để làm điều đó sao? Theo tài liệu được đăng tải trên diễn đàn Discuss của ENS, được News Desk tổng hợp bởi Samuel Rae, bản sửa đổi sau đó là một sự thỏa hiệp. Endowment Safe vẫn chuyển cho quỹ tài trợ, nhưng không còn là một cú chuyển giao vô điều kiện. Hai cơ chế bảo vệ được thêm vào: thời gian khóa – timelock – và quyền hủy bỏ của Ủy ban An toàn. Điều này có nghĩa là ngay cả khi ENS Labs nhận được tài sản, các giao dịch không thể thực hiện ngay lập tức và trong một số tình huống vẫn có thể bị chặn. Đây là thứ mà những người ủng hộ gọi là “an toàn hơn”. Nhưng liệu nó có thực sự là một chiến thắng? Cần phải nói thẳng: về mặt kỹ thuật, đề xuất này không có gì để đem lên bàn mổ. Không có code mới. Không có nâng cấp giao thức. Không có thuật toán đồng thuận nào bị thay đổi. Nhưng viết về blockchain mà chỉ nghĩ đến code là bỏ lỡ toàn bộ vấn đề. Có một sự thật mà tôi nhận ra sau nhiều năm ngồi đọc audit và tự mình test sản phẩm: rủi ro lớn nhất của một giao thức phi tập trung thường đến từ nơi không có bytecode. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, một smart contract an toàn vẫn có thể là một cái bẫy nếu con người đứng sau nó chỉ biết gật đầu. Smart contract có thể khóa tài sản theo đúng điều kiện được lập trình. Nhưng điều kiện đó do con người viết ra. Và con người có thể thay đổi nó nếu có đủ delegate ủng hộ. Vì vậy, câu chuyện ENS đang đối mặt không phải là một lỗi kỹ thuật, mà là một lỗ hổng quản trị. Lỗ hổng này không hiện lên trên block explorer, nhưng nó có thể làm thay đổi toàn bộ tương lai của giao thức. Hãy nhìn vào cấu trúc tài sản. ENS DAO có một số ngăn kéo riêng biệt. Thứ nhất là ví điều hành chính, chứa ETH và stablecoin, vẫn do DAO tiếp tục nắm giữ. Thứ hai là Endowment Safe, ước tính khoảng 65 triệu USD, theo đề xuất sửa đổi sẽ được chuyển cho quỹ tài trợ nhưng chịu sự ràng buộc của timelock và quyền hủy của Ủy ban An toàn. Thứ ba là kho ENS token, khoảng 54,6 triệu token, vẫn nằm trong tay các holder. Thứ tư là khoản tài trợ 1 triệu ENS dành cho quỹ tài trợ, sẽ được mở khóa trong nhiều năm, không phải trao một lần. Con số 54,6 triệu ENS rất đáng chú ý. Nếu tính theo tổng cung 100 triệu ENS phổ biến trên thị trường, con số này chiếm khoảng 54,6% tổng cung. Tất nhiên, nguồn tin gốc không xác nhận tổng cung, nhưng giới thạo tin thường dùng mức 100 triệu. Điều quan trọng không phải là con số chính xác, mà là việc phần lớn ENS token vẫn nằm trong tay cộng đồng. Điều này có nghĩa là giới nắm giữ token vẫn giữ quyền kiểm soát phần lớn kho quỹ, ít nhất là trên danh nghĩa. Một khi phần lớn số token này bị chuyển cho ENS Labs, cán cân quyền lực sẽ nghiêng hẳn về một thực thể trung ương. Chính vì vậy, giữ lại 54,6 triệu ENS là dấu hiệu cho thấy các delegate vẫn muốn giữ một tiếng nói đủ lớn. Không có số liệu về APR, không có staking reward, không có mô hình thu nhập thực tế nào được tiết lộ trong tài liệu này. Vì vậy, bất kỳ ai nói rằng đề xuất ENS giúp token tăng giá ngay lập tức đều đang đoán mò. ENS token không phải là một token phí. Nó không nhận doanh thu từ việc đăng ký tên miền. Giá trị của nó chủ yếu đến từ quyền quản trị. Một đề xuất làm thay đổi quyền quản trị, dù là một phần nhỏ, có thể tác động đến giá trị token nhiều hơn bất kỳ bản nâng cấp kỹ thuật nào. Đây là lý do vì sao cộng đồng ENS phản ứng mạnh đến vậy. Nhưng đừng vội ăn mừng. Góc phản trực giác nằm ở chỗ: chiến thắng của delegate trong phi vụ này có thể tạo ra một ảo tưởng nguy hiểm. Nhiều người thở phào vì Endowment Safe vẫn còn timelock, vẫn còn Ủy ban An toàn. Tuy nhiên, câu hỏi lớn hơn không được nêu ra: ai viết mã cho giao thức? Ai chọn nhà phát triển? Ai vận hành website và các hạ tầng quan trọng? Câu trả lời vẫn là ENS Labs. Nói cách khác, việc giữ lại 65 triệu USD trong DAO không tự động làm ENS phi tập trung hơn ở tầng phát triển. Nó chỉ làm cho việc chi tiêu trở nên khó khăn hơn. Sự tập trung không biến mất; nó di chuyển từ kho quỹ sang bộ phận kỹ thuật. Đó là một kiểu tập trung khó nhìn thấy hơn vì không có một con số cụ thể nào để đo đếm. Một số liệu không bao giờ nói dối, nhưng câu chuyện đằng sau con số thì có thể. Hãy hỏi: Ai sẽ là thành viên của Ủy ban An toàn? Họ được bầu như thế nào? Liệu họ có thực sự độc lập với ENS Labs? Nếu ủy ban gồm những người thân cận với công ty, quyền hủy bỏ chỉ là hình thức. Nếu timelock chỉ là vài ngày, một công ty kiên nhẫn vẫn có thể thực hiện hầu hết các giao dịch. Tôi không cáo buộc ENS Labs có ý đồ xấu. Tôi chỉ đang nói rằng “an toàn về mặt kỹ thuật” không đồng nghĩa với “an toàn về mặt quản trị”. Code có thể chạy mãi mãi, nhưng người nâng cấp code thì không. Điều này đưa chúng ta trở lại với một vấn đề cốt lõi của DAO. Một DAO có thể dùng multisig, dùng timelock, dùng Security Council, nhưng nếu không có văn hóa delegate độc lập, mọi cơ chế đều trở thành đồ trang trí. Điều làm nên sức mạnh của ENS trong lần này không phải là một hợp đồng thông minh mới. Đó là một nhóm delegate sẵn sàng nói “không” trước một thực thể có nhiều nguồn lực. Tôi đã chứng kiến quá nhiều dự án bắt đầu bằng một quỹ cộng đồng rồi nhanh chóng biến thành công ty khởi nghiệp. Điều đó không xấu. Nhưng đừng gọi nó là phi tập trung. Có một chi tiết nhỏ mà hầu hết báo cáo bỏ qua: Endowment Safe gần như chắc chắn là một ví an toàn dạng hợp đồng đa ký tự, thường được gọi là Safe và từng có tên Gnosis Safe. Điều này có nghĩa là quyền kiểm soát tài sản đang được phân bổ cho nhiều chữ ký, chứ không phải một người duy nhất. Nhưng câu hỏi quan trọng là ai nắm các chữ ký đó. Nếu các chữ ký nằm trong tay những người cùng một tổ chức, một multisig 2/3 cũng chỉ là một điểm kiểm soát duy nhất được ngụy trang dưới dạng phân quyền. Đây là một điểm mù mà nhiều người trong cộng đồng tiền mã hóa hay bỏ qua vì họ quá tin vào cơ chế kỹ thuật. Mặt khác, cấu trúc tài trợ 1 triệu ENS mở khóa nhiều năm là một tín hiệu tốt. Nó tránh việc ENS Labs nhận một lượng lớn token ngay lập tức và tạo ra sức ép bán hoặc tích lũy quyền lực tập trung. Nhưng nó cũng tạo ra một mối quan hệ phụ thuộc kéo dài. Trong nhiều năm tới, ENS Labs vẫn phải nhận token từ quỹ tài trợ. Điều này có thể làm giảm tính tự chủ của họ, nhưng cũng có thể khiến họ cảm thấy bị kiềm kẹp. Nếu ENS Labs không được trao đủ nguồn lực, sự phát triển của giao thức có thể chậm lại. Nếu họ được trao quá nhiều, cộng đồng mất kiểm soát. Bài toán cân bằng này không phải là một thuật toán; nó là một quá trình chính trị. Nhìn từ góc độ thị trường, một số người có thể coi đây là tín hiệu tích cực cho ENS. Một DAO có khả năng tự bảo vệ kho quỹ của mình sẽ được kỳ vọng là hấp dẫn hơn đối với những người nắm giữ dài hạn. Nhưng tôi nghi ngờ điều đó. Một quỹ tài trợ 65 triệu USD bị giữ lại trong một DAO với cơ chế quản trị qua nhiều vòng thảo luận không giúp ENS nhanh hơn trong cuộc đua giành thị phần. So với các giao thức tên miền và định danh khác, ENS cần một đội ngũ có thể điều phối tài chính như một quỹ đầu tư mạo hiểm. Nhưng delegate lại không được bầu để làm chuyên gia quản lý tài sản. Họ được bầu để đại diện cho ý chí của người nắm giữ. Đó là một xung đột lợi ích cấu trúc không thể giải quyết bằng timelock. Cần phải nói thêm về nguồn tin. Tài liệu gốc được viết bởi News Desk, do Samuel Rae biên tập. Đây không phải là thông cáo chính thức từ ENS Labs hay một đề xuất on-chain đã được ban hành. Mức độ tin cậy của nguồn ở mức trung bình. Nó trích dẫn “biên bản xác minh” và các tài liệu quản trị của ENS, nhưng không phải là dữ liệu có thể kiểm tra được từ hợp đồng. Vì vậy, những con số trong bài viết này có thể thay đổi khi bản đề xuất chính thức được công bố. Nếu đề xuất đã chuyển sang giai đoạn bỏ phiếu, một số nhận định ở đây sẽ cần được cập nhật. Nhà đầu tư không nên coi đây là một thông tin chắc chắn, mà nên coi đây là một tín hiệu về hướng đi của ENS. Điểm đáng nói tiếp theo là quyền lực của delegate. Sự kiện này cho thấy delegate có thể tạo ra sự khác biệt. Nếu họ chỉ ngồi yên và nhấn nút “đồng ý” với mọi đề xuất từ đội ngũ phát triển, DAO sẽ trở thành một hình xăm trang trí trên bộ đồ của một công ty. Nhưng nếu họ liên tục phản đối mọi thứ, DAO sẽ bị tê liệt. Bài học từ ENS là: một phản đối đúng thời điểm, dựa trên phân tích rủi ro và được tổ chức tốt, có thể tạo ra một bản sửa đổi có ý nghĩa. Điều này đặt ra câu hỏi: trong bao nhiêu DAO khác, những cuộc phản đối như vậy đang diễn ra? Và trong bao nhiêu DAO, các delegate chỉ đơn thuần là những người được trả tiền để bỏ phiếu theo hướng dẫn? Một trong những điểm mù của câu chuyện này là sự khác biệt giữa kiểm soát tài sản và kiểm soát phát triển. Nhiều người tin rằng nếu DAO nắm tiền, DAO sẽ nắm quyền. Nhưng thực tế không như vậy. Một giao thức có thể sống cả năm trời dựa trên quyết định của đội ngũ kỹ thuật trong khi DAO chỉ chi tiền. Người nắm ví không phải là người viết code. Người viết code mới là người quyết định giao thức đi hướng nào. Vì vậy, dù Endowment Safe ở đâu, câu hỏi vẫn là: ENS Labs có đang nắm quá nhiều quyền quyết định trong thiết kế hệ thống hay không? Nếu câu trả lời là có, việc chuyển 65 triệu USD chỉ là một phần nhỏ của một vấn đề lớn hơn. Có một trải nghiệm tôi nhớ mãi. Nhiều năm trước, tôi tham gia testnet của một dự án blockchain lớn. Mọi thứ trên giấy tờ đều hoàn hảo: vàng trắng, cơ chế đồng thuận, đội ngũ phát triển. Nhưng khi tôi tự tay tương tác với sản phẩm, tôi phát hiện ra một lỗi khiến token bị khóa trong hợp đồng. Lỗi đó không nằm trong sách trắng, không nằm trong các cuộc phỏng vấn, mà chỉ xuất hiện khi bạn thực sự chạm vào hệ thống. Từ đó, tôi học được một quy tắc: đừng bao giờ đánh giá một giao thức qua những gì họ nói về chính họ. Hãy nhìn vào cấu trúc quyền lực thực tế. Áp dụng quy tắc đó vào ENS, tôi thấy một điều đáng lo. Đề xuất sửa đổi có thể làm hài lòng cả hai phía, nhưng nó không giải quyết được nguyên nhân gốc. Nguyên nhân gốc của sự phản đối là sự thiếu tin tưởng. Delegate không tin rằng ENS Labs có thể quản lý 65 triệu USD mà không tạo ra xung đột lợi ích. Bản sửa đổi không làm tăng sự tin tưởng đó; nó chỉ tạo ra một cơ chế giám sát. Nhưng cơ chế giám sát chỉ hoạt động khi người giám sát có thực quyền. Một Ủy ban An toàn do ai bầu ra? Nếu ủy ban này do ENS Labs chọn, nó sẽ không khác gì một cuộc tự kiểm tra. Nếu do DAO bầu, nó có thể tạo ra một trung tâm quyền lực mới. Bài toán này không có lời giải hoàn hảo, nhưng nó cần được thảo luận một cách cởi mở. Trong bối cảnh thị trường đang tăng, câu chuyện của ENS càng trở nên quan trọng. Khi giá token tăng, cám dỗ để các team huy động thêm quỹ là rất lớn. Họ có thể nói rằng họ cần tiền để “xây dựng hệ sinh thái”, để “phát triển bền vững”, để “mở rộng thị trường”. Tất cả đều có lý. Nhưng mỗi khi một công ty nhận thêm tiền từ DAO, quyền lực của cộng đồng lại giảm đi một phần. Không phải vì họ cố tình xấu, mà vì tiền tạo ra sự phụ thuộc. Đội ngũ phát triển phải báo cáo cho quỹ, cho nhà đầu tư, cho hội đồng quản trị – và cuối cùng, họ sẽ không còn đủ thời gian để lắng nghe cộng đồng. Đó là lý do vì sao câu chuyện ENS đáng để theo dõi sát. Nó là một thí nghiệm về việc liệu một DAO có thể giữ được bản sắc của mình khi lớn lên hay không. Điều cần theo dõi tiếp theo là việc chuyển đổi đề xuất này thành một đề xuất on-chain chính thức. Sau đó là danh sách các thành viên của Ủy ban An toàn. Nếu họ là những cái tên độc lập có tiếng nói mạnh trong cộng đồng, đó là một tín hiệu tích cực. Nếu họ là những cái tên ít ai biết và có mối quan hệ mật thiết với ENS Labs, hãy cẩn thận. Ngoài ra, cần theo dõi phản ứng của ENS Labs sau khi bản sửa đổi được công bố. Họ có chấp nhận hay cố gắng đưa ra một phiên bản khác có lợi hơn? Họ có nhấn mạnh những rủi ro của việc giữ tiền trong DAO để tạo cảm giác cấp thiết không? Đó là những kỹ thuật thương lượng quen thuộc trong thế giới doanh nghiệp. Một câu hỏi nữa đáng được đặt ra: nếu Endowment Safe vẫn nằm dưới sự kiểm soát của DAO, ai sẽ là người chịu trách nhiệm khi thị trường suy thoái? Một quỹ tài trợ chuyên nghiệp có thể đa dạng hóa danh mục, nhưng DAO thì thường không làm được điều đó. DAO bỏ phiếu từng giao dịch một, rất chậm và rất dễ bị tấn công bởi các đề xuất phức tạp. Nếu ETH giảm 70%, số 65 triệu USD có thể chỉ còn lại 20 triệu USD. Khi đó, cộng đồng sẽ oán trách nhau. Nhưng nếu ENS Labs quản lý và thua lỗ, họ sẽ phải chịu trách nhiệm. Vậy nên, việc giữ lại quỹ trong DAO không chỉ là một quyết định về quyền lực; nó còn là một quyết định về trách nhiệm. Delegate có dám nhận trách nhiệm đó không? Hay họ chỉ muốn ngăn cản sự tập trung quyền lực và để mặc rủi ro ngân quỹ cho cả cộng đồng gánh? Đây là lúc xuất hiện một nghịch lý. Cộng đồng đẩy lùi ENS Labs để bảo vệ sự phi tập trung, nhưng họ có thể vô tình khiến quỹ hoạt động kém hiệu quả hơn. Một DAO không phải là một nhà quản lý tài sản chuyên nghiệp. Nếu mục tiêu là bảo toàn vốn, có thể việc giao cho ENS Labs không phải là một ý tưởng tồi. Vấn đề chỉ là thiếu cơ chế minh bạch. Vậy giải pháp nằm ở đâu? Có lẽ không nên chọn giữa “tất cả cho ENS Labs” và “tất cả cho DAO”. Một lựa chọn thứ ba đáng cân nhắc là một quỹ quản lý tài sản độc lập, do một hội đồng chuyên môn vận hành và được DAO bổ nhiệm. Nhưng để xây dựng một cấu trúc như vậy cần rất nhiều thời gian và không kém phần phức tạp. Trong thời gian ngắn, bản sửa đổi hiện tại là một giải pháp chấp nhận được, nhưng nó không phải là đích cuối. Cần nhắc lại rằng ENS là một giao thức cơ sở hạ tầng. Tên miền .eth đã trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái Web3. Nếu ENS gặp trục trặc trong quản trị, toàn bộ các ứng dụng phụ thuộc vào nó sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, cuộc chiến nội bộ này không phải là chuyện riêng của những người nắm giữ ENS. Nó là một câu chuyện mẫu cho nhiều nền tảng khác. Nếu ENS có thể duy trì sự ổn định trong khi chuyển giao tài sản, các DAO khác có thể học hỏi. Nếu ENS thất bại, nhiều người sẽ nhìn vào đó như một lý do để không tin tưởng vào mô hình quản trị phi tập trung. Đây là lý do vì sao cơ chế timelock và Ủy ban An toàn cần được thiết kế và công bố một cách chi tiết. Sự mập mờ sẽ tạo ra hoài nghi, và hoài nghi sẽ ăn mòn giá trị. Nhìn từ bên ngoài, có một sự thật ít ai nói ra: ENS Labs đang đóng vai trò quá lớn trong giao thức. Điều này không có gì sai, nhưng nó trái ngược với tinh thần của một DAO. Một DAO thực sự nên có nhiều đội ngũ phát triển cạnh tranh, nhiều ứng dụng khách, nhiều nguồn đóng góp khác nhau. Nếu chỉ có một công ty duy nhất đang giữ gần như toàn bộ quyền phát triển, thì ngay cả khi 65 triệu USD nằm trong tay cộng đồng, quyền lực thực tế vẫn nằm ở một nơi duy nhất. Điều này có thể không giải quyết được trong một sớm một chiều, nhưng ít nhất cộng đồng cần phải nhận thức được nó. Nhận thức là bước đầu tiên để thay đổi. Bản sửa đổi vừa qua là một bước đi đúng hướng, nhưng nó không phải là một chiến thắng vang dội. Nó là một sự thương lượng khôn ngoan. Cả hai bên đều phải nhượng bộ. ENS Labs không có được toàn bộ quyền tự do quản lý quỹ. Delegate cũng không thể giữ toàn bộ tài sản. Kết quả là một cấu trúc lai, vừa tập trung, vừa phi tập trung. Điều đó có thể là một công thức linh hoạt, nhưng cũng có thể là một mớ hỗn độn. Nếu không có sự giám sát rõ ràng, cấu trúc lai này sẽ tạo ra các cuộc chiến nội bộ. Nếu có sự giám sát, nó có thể hoạt động như một mô hình quản trị mẫu mực mà các DAO khác noi theo. Trong các phiên bản tiếp theo của đề xuất, cần chú ý đến một vài yếu tố. Thứ nhất, thời gian của timelock là bao lâu? Một timelock 48 giờ gần như vô nghĩa. Một timelock 30 ngày hoặc lâu hơn sẽ tạo ra cơ hội cho cộng đồng phản ứng. Thứ hai, Ủy ban An toàn có quyền hủy trong trường hợp nào? Nếu quyền hủy bị giới hạn trong các trường hợp khẩn cấp như hack, thì nó không thể bảo vệ khỏi các quyết định quản trị tồi. Thứ ba, ai sẽ là người kiểm toán các giao dịch từ quỹ tài trợ? Một bên kiểm toán độc lập sẽ tăng tính minh bạch. Nếu thiếu các chi tiết này, mọi cuộc thảo luận khác đều chỉ là lý thuyết. Có một bài học rộng hơn ở đây dành cho tất cả những ai đang tham gia DAO. Đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của một nhóm delegate có hiểu biết. Trong một thị trường bò, mọi người thường mải mê với giá token và quên mất việc đọc các đề xuất quản trị. Nhưng chính những lúc thị trường sôi động nhất, các đề xuất nguy hiểm nhất lại được đẩy lên nhanh nhất. Vì ai cũng đang mải đi săn lợi nhuận. Sự kiện ENS vừa qua là một lời cảnh tỉnh. Nếu không có một nhóm delegate chăm chỉ đọc tài liệu, 65 triệu USD có thể đã di chuyển mà không ai nhìn thấy. Câu chuyện này còn là một phép thử cho khái niệm “thỏa thuận thông minh”. Hợp đồng thông minh không thể giải quyết vấn đề lòng tin giữa người với người. Nó chỉ có thể thực thi các quy tắc đã được thống nhất. Nếu quy tắc đó bất công, hợp đồng sẽ thực thi một cách bất công một cách hoàn hảo. Vì vậy, quy tắc phải được tạo ra từ một quá trình xã hội lành mạnh. Quá trình đó bao gồm tranh luận, phản bác, thương lượng. ENS đã làm được điều này. Nhưng liệu quá trình này có duy trì được qua nhiều vòng đời khác nhau hay không, vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Nói về tính bền vững, có một chi tiết mà tôi chưa thấy ai nhấn mạnh. 1 triệu ENS trao cho quỹ tài trợ, nếu mở khóa trong 4 năm, mỗi năm chỉ khoảng 250.000 ENS. Đây là một con số nhỏ so với 54,6 triệu ENS mà DAO nắm giữ. Nhưng nó đủ để tạo ra một nguồn thu nhập ổn định cho một đội ngũ vận hành quỹ. Điều này có nghĩa là quỹ tài trợ sẽ phụ thuộc vào việc ENS token giữ được giá trị. Nếu ENS giảm mạnh, quỹ tài trợ cũng yếu đi. Vậy nên, quỹ tài trợ này không phải là một nơi trú ẩn an toàn, mà là một công cụ phái sinh của chính hệ sinh thái. Rủi ro này không được phản ánh trong tài liệu gốc, nhưng nó rất quan trọng. Cần phải nói thêm về mối quan hệ giữa ENS Labs và DAO. ENS Labs không phải là một nhà thầu độc lập; họ là người tạo ra giao thức và đã duy trì nó từ những ngày đầu. Họ có quyền tự hào về điều đó. Nhưng quyền lực đến từ quá khứ không nên là yếu tố quyết định cho hiện tại. Một DAO cần phải linh hoạt, cần phải đặt câu hỏi liên tục về việc ai đang phù hợp nhất để quản lý một phần tài sản. Điều này không có nghĩa là phải loại bỏ đội ngũ sáng lập; nó chỉ có nghĩa là phải có một cơ chế kiểm soát độc lập. Nếu không, mỗi năm trôi qua, đội ngũ sáng lập sẽ tích lũy thêm quyền lực và DAO sẽ ngày càng mất đi ý nghĩa. Tin tốt là cộng đồng ENS vẫn đủ nhạy cảm với những rủi ro này. Họ đã phản ứng nhanh và có tổ chức. Tin xấu là mọi thứ mới chỉ bắt đầu. Đề xuất sửa đổi có thể được thông qua với những điều kiện tốt hơn, nhưng việc thực thi sẽ là một thử thách dài hạn. Mỗi giao dịch từ Endowment Safe, mỗi quyết định đầu tư của quỹ tài trợ, mỗi lần Ủy ban An toàn phải sử dụng quyền hủy – tất cả sẽ là những bài kiểm tra. Nếu họ làm tốt, cộng đồng sẽ học được cách tin tưởng. Nếu họ làm sai, cộng đồng sẽ chia rẽ. Không có chỗ cho sự cẩu thả trong một hệ thống quản trị hàng chục triệu USD. Nếu bạn là một người nắm giữ ENS, hãy chú ý đến cách bạn tham gia quản trị. Nhiều người chỉ stake token và ngủ quên. Họ không đọc đề xuất, không thảo luận, không bỏ phiếu. Điều này giống với việc đưa chìa khóa két sắt cho người khác mà không hỏi họ sẽ làm gì với nó. Một DAO chỉ mạnh khi những người nắm giữ token thực sự hành động như một chủ thể quản trị. Nếu không, dù có bao nhiêu timelock và bao nhiêu Ủy ban An toàn, kẻ mạnh nhất vẫn sẽ thắng. Trong thế giới blockchain, từ “tự động hóa” được dùng rất nhiều. Nhưng quản trị không thể được tự động hóa hoàn toàn. Nó cần sự phán xét của con người. Bản sửa đổi đề xuất của ENS là một ví dụ tuyệt vời: một cộng đồng đã dùng công cụ blockchain để thực thi một thỏa hiệp, nhưng thỏa hiệp đó bắt nguồn từ sự tranh luận của con người. Đây là thứ máy móc không thể thay thế. Chúng ta có thể xây dựng các hợp đồng phức tạp đến đâu đi nữa, sự bất định vẫn nằm ở cách con người sử dụng chúng. Một câu kết chưa phải là kết: 65 triệu USD chỉ là một con số. Con số đó có thể được bảo vệ bởi một chiếc két an toàn hoàn hảo, nhưng chiếc két đó vẫn cần một người giữ chìa khóa có đủ bản lĩnh để không trao nó cho một công ty vì những lời hứa dài hạn. Bản lĩnh đó không được viết trong bytecode. Nó nằm trong văn hóa của cộng đồng. Và văn hóa thì không thể nâng cấp bằng hard fork. Nó chỉ thay đổi khi mỗi cá nhân bắt đầu đặt câu hỏi, bắt đầu đọc kỹ đề xuất, bắt đầu nói không khi cần. ENS vừa làm được điều đó một lần. Liệu họ có làm được lần thứ hai, khi số tiền lớn hơn và sự chú ý của cộng đồng yếu hơn? Đó là câu hỏi duy nhất thực sự có giá trị lúc này.