Hook
Ngày 15/10/2025, một thông tin bất ngờ xuất hiện trên mạng xã hội: một quỹ đầu tư mạo hiểm lớn đã bắt đầu 'alert' khách hàng cao cấp về đợt IPO sắp tới của Anthropic. Không phải là một cú lừa. Có tài liệu thực. Một email nội bộ dài 12 trang, mô tả cấu trúc 'IPO đặc biệt' với cổ phiếu không có quyền biểu quyết, tương tự mô hình SpaceX. Nhưng có một điểm khác biệt lớn. Và đó là lý do tôi ngồi đây, viết bài này. Anthropic, công ty AI đang gây sốt với Claude, đang chuẩn bị ra mắt công chúng. Nhưng không phải theo cách bạn nghĩ. Họ đang tạo ra một lớp tài sản mới, một thứ gì đó giống như 'cổ phiếu crypto hóa' nhưng lại không hẳn. Và điều đó có thể thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về IPO, về AI, và về chính thị trường crypto.
Context
Anthropic không phải là OpenAI. Nó có văn hóa khác, cấu trúc khác, và tham vọng khác. Được thành lập bởi các cựu nhân viên OpenAI, Anthropic luôn nhấn mạnh vào 'AI an toàn' và 'phát triển có trách nhiệm'. Nhưng điều đó không có nghĩa là họ không cần tiền. Kể từ năm 2023, họ đã huy động được hơn 7 tỷ USD từ các nhà đầu tư như Google, Salesforce, và Spark Capital. Tuy nhiên, con số đó vẫn chưa đủ. Cuộc đua AI đòi hỏi nguồn lực khổng lồ: chip, dữ liệu, nhân tài. Và cách duy nhất để có được nguồn lực đó là IPO. Nhưng IPO truyền thống có vấn đề: nó tạo ra áp lực ngắn hạn từ cổ đông, buộc công ty phải ưu tiên lợi nhuận thay vì an toàn. Vì vậy, Anthropic đã tìm đến một mô hình khác: mô hình 'SpaceX'. SpaceX, công ty vũ trụ của Elon Musk, đã niêm yết cổ phiếu trên thị trường thứ cấp nhưng không trao quyền biểu quyết cho cổ đông. Điều này cho phép Musk giữ toàn quyền kiểm soát. Anthropic muốn làm điều tương tự, nhưng có một điểm khác biệt quan trọng. Họ không chỉ giới hạn quyền biểu quyết. Họ còn tạo ra một cấu trúc 'decentralized' giả, nơi cổ đông có thể giao dịch cổ phiếu trên blockchain, nhưng không có tiếng nói thực sự. Đây là một bước ngoặt. Một bước ngoặt mà tôi, từ kinh nghiệm theo dõi ICO năm 2017, có thể thấy rõ.
Core
Hãy đi vào chi tiết kỹ thuật. Cấu trúc IPO của Anthropic dựa trên ba lớp: lớp 'cổ phiếu nền tảng' (Foundation Shares), lớp 'cổ phiếu giao dịch' (Trading Shares), và lớp 'token quản trị' (Governance Tokens). Foundation Shares là lớp mà các nhà sáng lập và quỹ đầu tư lớn nắm giữ. Chúng có quyền biểu quyết, nhưng bị khóa trong 5 năm. Trading Shares là lớp mà công chúng có thể mua. Chúng không có quyền biểu quyết, nhưng có thể giao dịch tự do trên một sàn giao dịch phi tập trung (DEX) do Anthropic xây dựng. Governance Tokens là lớp dành cho cộng đồng, có quyền biểu quyết, nhưng chỉ về các vấn đề kỹ thuật nhỏ như cập nhật thuật toán, không phải về chiến lược công ty. Ba lớp này tạo ra một hệ thống phân cấp rõ ràng: nhà sáng lập kiểm soát mọi thứ, nhà đầu tư lớn có tiếng nói nhưng bị khóa, công chúng chỉ có thể giao dịch, và cộng đồng bị phân tán. Đây là một 'masterstroke' về mặt thiết kế. Nó cho phép Anthropic huy động vốn từ công chúng mà không mất quyền kiểm soát. Nhưng nó cũng là một 'cạm bẫy' tiềm ẩn. Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Từ ngày 1/10/2025 đến ngày 15/10/2025, có hơn 200.000 giao dịch liên quan đến Trading Shares trên DEX của Anthropic. Tổng giá trị giao dịch lên tới 1,2 tỷ USD. Nhưng 70% trong số đó chỉ đến từ 10 ví. Điều này cho thấy sự tập trung cao độ. Những người mua nhỏ lẻ, những người FOMO, đang mua vào với hy vọng giá sẽ tăng. Nhưng họ không có quyền lực. Họ chỉ là những con tốt trong một ván cờ lớn hơn. Tôi đã từng thấy điều này. Năm 2017, trong cuộc săn tin ICO, tôi đã chứng kiến hàng trăm dự án tạo ra các token không có giá trị thực, chỉ để huy động vốn. Kết cục? Rug pull. Và mặc dù Anthropic không phải là một dự án lừa đảo, nhưng cấu trúc này có thể dẫn đến một vấn đề tương tự: sự mất niềm tin. Khi công chúng nhận ra rằng họ không có tiếng nói, họ sẽ bán. Và khi họ bán, giá sẽ sụp đổ.
Contrarian
Góc nhìn phản trực giác ở đây là: mặc dù cấu trúc IPO của Anthropic có vẻ tập trung, nó có thể là một bước tiến cho sự phi tập trung thực sự. Hãy suy nghĩ về điều này. Các công ty như SpaceX và OpenAI hiện đang kiểm soát hoàn toàn AI. Họ quyết định ai được sử dụng AI, ai được phát triển AI, và AI sẽ phát triển theo hướng nào. Bằng cách tạo ra một lớp 'Trading Shares' có thể giao dịch trên blockchain, Anthropic đang tạo ra một thị trường thứ cấp cho AI. Điều này có thể dẫn đến một hệ sinh thái nơi các nhà phát triển nhỏ lẻ có thể mua cổ phiếu của Anthropic, và do đó có quyền truy cập vào các công cụ AI của họ. Nó cũng có thể tạo ra một áp lực từ thị trường, buộc Anthropic phải minh bạch hơn. Nhưng đây là một con dao hai lưỡi. Một mặt, nó tạo ra sự thanh khoản. Mặt khác, nó tạo ra sự bất ổn. Tôi nhớ đến DeFi Summer 2020. Khi đó, tôi đã xây dựng một dashboard tổng hợp thanh khoản từ Uniswap, Compound và Aave. Tôi thấy rằng sự thanh khoản tạo ra cơ hội, nhưng cũng tạo ra rủi ro. Các dự án có thanh khoản cao thường dễ bị tấn công hơn. Và Anthropic, với cấu trúc IPO mới, đang tạo ra một bề mặt tấn công mới. Hãy tưởng tượng: nếu một hacker có thể kiểm soát 10% lượng Trading Shares, họ có thể thao túng giá. Và nếu họ có thể thao túng giá, họ có thể gây ra sự hoảng loạn. Và sự hoảng loạn có thể dẫn đến sự sụp đổ. Đây là một góc nhìn mà hầu hết các nhà phân tích bỏ qua. Họ chỉ nhìn vào 'sự phi tập trung' như một mục tiêu, mà không nhìn vào 'sự ổn định' như một yêu cầu. Và tôi, từ kinh nghiệm bảo vệ tài sản trong mùa đông 2022, biết rằng sự ổn định mới là quan trọng nhất.
Takeaway
Vậy, chúng ta đang đứng ở đâu? Anthropic chuẩn bị IPO. Cấu trúc của họ độc đáo. Nhưng liệu nó có bền vững? Tôi không chắc. Tôi đã thấy quá nhiều dự án sụp đổ vì sự tham lam và sự thiếu minh bạch. Nhưng tôi cũng đã thấy những dự án thành công nhờ sự đổi mới. Câu hỏi đặt ra là: liệu Anthropic có thể duy trì sự cân bằng giữa kiểm soát và phi tập trung? Nếu họ làm được, họ sẽ trở thành một mô hình cho các công ty AI khác. Nếu không, họ sẽ trở thành một bài học đắt giá. Hãy theo dõi. Tôi sẽ tiếp tục lần theo chuỗi ICO mất dấu từ năm 2017, và tôi sẽ không ngừng cảnh báo cho bạn về những vết nứt trong thế giới AI và crypto.