30/07/2024 — Manila. Chỉ vài giờ trước, một dòng tweet từ Cameron Winklevoss khuấy động bầu không khí vốn đã u ám của thị trường: 'AI trading craze is over. Flow of funds will likely rotate back into Bitcoin and Zcash'. Tôi đọc đi đọc lại dòng chữ đó, không phải vì tôi ngạc nhiên, mà vì tôi đã chờ đợi một tín hiệu như thế này từ lâu. 18 năm trong ngành, tôi thuộc nằm lòng những chu kỳ hứng khởi rồi vỡ mộng. Nhưng lần này, có gì đó khác. Đây không chỉ là một nhận xét đầu cơ thông thường; đây là một mảnh ghép trong bức tranh vĩ mô mà tôi đang cố gắng hoàn thiện.
Hãy nhìn vào bối cảnh. Năm 2024 chứng kiến sự thống trị tuyệt đối của các token liên quan đến AI (Artificial Intelligence). Từ Fetch.AI (FET) đến SingularityNET (AGIX), dòng vốn đầu cơ đổ vào như thác lũ, đẩy vốn hóa của mảng này lên hàng chục tỷ đô la. Câu chuyện thật đẹp: AI sẽ thay đổi thế giới, và token hóa là cách để đầu tư vào cuộc cách mạng đó. Nhưng tôi, với góc nhìn của một 'kẻ quan sát vĩ mô', chỉ thấy một sự lặp lại của mùa hè ICO 2017. Khi đó, mọi dự án đều hứa hẹn 'thay đổi ngành tài chính', nhưng cuối cùng, chỉ có những kẻ bán xẻng (như Ethereum) là sống sót. Sự thật là, dòng vốn đầu cơ không có lòng trung thành. Nó chạy theo câu chuyện nóng nhất, và khi câu chuyện đó bão hòa, nó sẽ tìm đến nơi trú ẩn an toàn hơn. Winklevoss, một người đã kiếm được hàng tỷ đô la từ việc nắm giữ Bitcoin từ năm 2013, hiểu rõ điều này hơn ai hết.
Cốt lõi của vấn đề không nằm ở AI hay Crypto, mà nằm ở bản chất của thanh khoản toàn cầu. Khi Ngân hàng Trung ương các nước (Fed, ECB, BOJ) đang trong giai đoạn 'chờ đợi' trước khi hạ lãi suất, dòng tiền rẻ không còn dồi dào. Các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) đang thắt lưng buộc bụng. Họ không thể đổ tiền vào những câu chuyện dài hạn như AI nếu không có lối thoát (exit) rõ ràng. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm vẫn đang ở mức trên 4.5% — một con số hấp dẫn đến mức khiến bất kỳ nhà đầu tư nào cũng phải cân nhắc. Trong bối cảnh đó, việc Winklevoss nói 'AI trading craze is over' không phải là một lời tiên tri, mà là một sự thừa nhận về thực tế kinh tế vĩ mô: chi phí cơ hội của việc nắm giữ các token rủi ro cao đang tăng lên. Các quỹ phòng hộ (hedge funds) và các 'cá voi' sẽ bắt đầu tái cân bằng danh mục đầu tư của họ. Họ sẽ bán những gì đã tăng nóng (AI token) và mua những gì được coi là 'cốt lõi' của hệ thống (Bitcoin) hoặc có một câu chuyện độc đáo (Zcash).
Luận điểm phản trực giác ở đây là: Sự kết thúc của 'AI trading craze' không phải là một tín hiệu tiêu cực cho toàn bộ thị trường crypto. Ngược lại, nó có thể là chất xúc tác cho một chu kỳ tăng trưởng lành mạnh hơn. Bởi vì khi dòng tiền đầu cơ rút khỏi những câu chuyện không có giá trị thực, nó sẽ đổ vào những tài sản có tính thanh khoản cao và có lịch sử lâu đời: Bitcoin. Bitcoin đang ở một vị thế độc nhất vô nhị: nó vừa là 'nơi trú ẩn an toàn' trong hệ sinh thái crypto, vừa là một tài sản vĩ mô thực sự khi BlackRock và Fidelity đang tích cực quảng bá ETF Bitcoin. Còn Zcash? Tôi đã dành nhiều năm nghiên cứu về CBDC và stablecoin, và tôi nhận thấy một nhu cầu tiềm ẩn về quyền riêng tư trong các giao dịch kỹ thuật số. Khi CBDC ngày càng phổ biến, các chính phủ sẽ có khả năng kiểm soát giao dịch của công dân. Zcash, với công nghệ zk-SNARKs, cung cấp một giải pháp cho vấn đề này. Winklevoss nhắm đến Zcash không phải vì nó là một 'meme coin', mà vì nó là một 'công cụ' tài chính quan trọng trong kỷ nguyên CBDC sắp tới.
Nhưng hãy cẩn thận với cái bẫy này. Tôi đã audit rất nhiều dự án trong suốt 18 năm qua. Điểm chung của những câu chuyện thành công là chúng đều có một 'sự thật khó chịu' mà mọi người bỏ qua. Ở đây, sự thật là: Winklevoss là người đồng sáng lập Gemini, một sàn giao dịch. Anh ta muốn dòng tiền quay trở lại hệ sinh thái crypto để tăng khối lượng giao dịch trên sàn của mình. Đây không phải là một hành động từ thiện; đây là một chiến lược kinh doanh. Tôi tin rằng sự trở lại của Bitcoin và Zcash là có cơ sở, nhưng nó sẽ không kéo dài mãi mãi. Nếu bạn nhìn vào lịch sử, mỗi chu kỳ 'trở về với Bitcoin' thường chỉ là một giai đoạn chuyển tiếp trước khi một câu chuyện mới (như DeFi, NFT, hay bây giờ là AI) xuất hiện và hút hết thanh khoản. Lần này cũng vậy. Đây là cơ hội để bạn mua vào ở vùng giá thấp, nhưng đừng nghĩ rằng Bitcoin sẽ tăng lên 200.000 đô la chỉ vì một dòng tweet.
Vậy câu hỏi đặt ra là: Liệu chúng ta có đang chứng kiến sự khởi đầu của một chu kỳ tập trung hóa giá trị, nơi mà những tài sản mạnh nhất (Bitcoin) và những tài sản có utility đặc biệt (Zcash) sẽ hút hết thanh khoản, để lại những altcoin khác chết khô? Hay đây chỉ là một sự điều chỉnh ngắn hạn trước khi 'AI season 2' bắt đầu? Tôi nghiêng về giả thuyết đầu tiên, ít nhất là trong 3-6 tháng tới. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi dòng tiền từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, tôi thấy rằng họ đang giảm tỷ trọng đầu tư vào các dự án AI giai đoạn đầu và tăng cường mua Bitcoin thông qua các quỹ ETF. Đây là một tín hiệu rõ ràng: thị trường đang định giá lại rủi ro. Và trong một thị trường giảm, việc sống sót quan trọng hơn việc tìm kiếm alpha.