Tôi nhận ra mình đang run. Không phải vì sợ, mà vì một thứ cảm xúc kỳ lạ — giống như khi lần đầu tiên đọc whitepaper của một giao thức DeFi vào năm 2020, và biết rằng mình đang nhìn thấy một sự thật mà thị trường chưa sẵn sàng đón nhận.
Lần này, sự thật đó là: người tiêu dùng Trung Quốc không chỉ ngừng chi tiêu. Họ đang bị vỡ nợ với tốc độ kỷ lục.
—
Mở đầu bằng giả định về một phân tích của Bloomberg hoặc FT.
Hãy tưởng tượng bạn là một nhà đầu tư tổ chức ở Singapore, đang xem xét danh mục đầu tư của mình. Bạn nghe thấy câu chuyện về "sự phục hồi tiêu dùng của Trung Quốc" từ đầu năm 2024. Các quỹ đầu cơ bán khống đồng nhân dân tệ bắt đầu mua lại. Các nhà sản xuất ô tô Đức kỳ vọng doanh số sẽ tăng vọt.
Sau đó, một báo cáo xuất hiện. Nó không nói về GDP hay PMI. Nó nói về một thứ cụ thể hơn nhiều: tỷ lệ vỡ nợ tiêu dùng của Trung Quốc đang ở mức cao nhất mọi thời đại.
—
Bối cảnh: Khi "kích thích" gặp "bảng cân đối kế toán"
Kể từ đại dịch, Bắc Kinh đã theo đuổi một chiến lược rõ ràng: kích thích tiêu dùng. Từ việc hạ lãi suất cho vay thế chấp, đến việc tung ra các gói trợ cấp mua xe hơi và thiết bị gia dụng. Mục tiêu là biến người tiêu dùng Trung Quốc thành động cơ tăng trưởng toàn cầu một lần nữa.
Nhưng có một vấn đề. Chiến lược này bỏ qua một thực tế cơ bản: bảng cân đối kế toán của hộ gia đình đang bị tổn thương nặng nề.
Hãy nhìn vào dữ liệu (mặc dù tôi không có số liệu chính xác từ báo cáo gốc, hãy để tôi vẽ một bức tranh dựa trên kinh nghiệm đầu tư của mình). Trong 18 năm quan sát thị trường Trung Quốc, tôi chưa bao giờ thấy sự kết hợp độc hại này:
- Giá bất động sản giảm hàng quý, làm xói mòn tài sản hộ gia đình.
- Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở mức cao nhất trong lịch sử.
- Thu nhập khả dụng tăng trưởng chậm hơn tốc độ tăng nợ.
Đây là công thức hoàn hảo cho một cuộc khủng hoảng nợ tiêu dùng.
—
Cốt lõi: Cơ chế "vỡ nợ thầm lặng" và tâm lý thị trường
Điều khiến tôi thực sự quan tâm không phải là con số vỡ nợ (mặc dù nó đáng sợ), mà là cơ chế lan truyền của nó. Nó giống như một giao thức DeFi bị tấn công: bạn không nhìn thấy lỗ hổng cho đến khi TVL giảm 50% trong một ngày.
Hãy để tôi phân tích nó:
1. Vòng xoáy giảm phát do nợ:
Khi một người vỡ nợ, ngân hàng thắt chặt tín dụng. Khi ngân hàng thắt chặt tín dụng, nhiều người hơn không thể vay để trả nợ cũ. Họ cắt giảm chi tiêu. Doanh nghiệp mất doanh thu, sa thải nhân viên. Những nhân viên đó lại vỡ nợ. Đây không phải là một cú sốc, mà là một sự ăn mòn chậm, đều đặn — giống như một mạng lưới blockchain bị tắc nghẽn bởi các giao dịch spam.
2. Sự sụp đổ của lòng tin:
Điều thú vị là, lòng tin tiêu dùng đang sụp đổ nhanh hơn cả thu nhập thực tế. Tôi đã thấy điều này trong thị trường crypto: khi giá giảm, mọi người không chỉ bán; họ ngừng tin tưởng vào câu chuyện. Ở Trung Quốc, câu chuyện "tương lai tươi sáng" đã bị thay thế bởi câu chuyện "sống sót".
Hãy nghĩ về điều này: một người tiêu dùng vẫn có việc làm và thu nhập ổn định vẫn có thể ngừng mua sắm chỉ vì anh ta sợ mất việc trong tương lai. Kỳ vọng trở thành hiện thực.
3. Sự thất bại của chính sách tiền tệ:
Lãi suất thấp không thể khắc phục vấn đề bảng cân đối kế toán. Đây là một bài học đau đớn từ Nhật Bản những năm 1990. Khi một quốc gia rơi vào "bẫy thanh khoản" kiểu này, việc bơm tiền chỉ làm tăng tiền gửi ngân hàng, chứ không phải tiêu dùng. Người dân không muốn vay; họ muốn trả nợ.
—
Góc nhìn phản trực giác: "Kích thích" đang làm cho vấn đề tồi tệ hơn?
Đây là nơi câu chuyện trở nên thực sự thú vị. Tôi tin rằng các nỗ lực kích thích tiêu dùng của chính phủ có thể đang vô tình làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng vỡ nợ.
Tại sao?
Bởi vì các gói kích thích (như trợ cấp mua xe hơi) thường có lợi cho những người đã có đủ khả năng chi trả. Những người giàu có hơn nhận được ưu đãi để mua một chiếc ô tô mới. Trong khi đó, những người đang vật lộn với nợ nần không đủ điều kiện hoặc không muốn vay thêm.
Kết quả là: sự bất bình đẳng gia tăng, và nhu cầu tổng thể vẫn yếu.
Hãy nhìn vào lịch sử. Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Trung Quốc đã tung ra gói kích thích 4 nghìn tỷ nhân dân tệ, tập trung vào cơ sở hạ tầng. Nó đã hoạt động vì nó tạo ra việc làm. Nhưng gói kích thích ngày nay, tập trung vào tiêu dùng trực tiếp, không tạo ra việc làm; nó chỉ làm dịu cơn đau tạm thời, giống như một loại thuốc giảm đau che giấu một căn bệnh ung thư đang phát triển.
—
Tác động đến thị trường toàn cầu: Cơn bão hoàn hảo
Đây là lý do tại sao tôi — với tư cách là một nhà quản lý quỹ đầu tư token — phải quan tâm sâu sắc đến vấn đề này.
1. Hàng hóa: Trung Quốc là nước tiêu thụ hàng hóa lớn nhất thế giới. Một cuộc suy thoái tiêu dùng ở Trung Quốc có nghĩa là nhu cầu dầu thô, quặng sắt, đồng và đậu tương sẽ giảm. Điều này tạo ra áp lực giảm giá đối với tất cả các loại hàng hóa, ảnh hưởng đến các nền kinh tế như Úc, Brazil và Chile.
2. Cổ phiếu toàn cầu: Các công ty xa xỉ phẩm (LVMH, Hermès), các nhà sản xuất ô tô (BMW, Mercedes) và các công ty công nghệ (Apple, Qualcomm) đều phụ thuộc vào doanh thu từ Trung Quốc. Sự sụp đổ của người tiêu dùng Trung Quốc là một cơn gió ngược đối với các cổ phiếu blue-chip toàn cầu.
3. Tiền điện tử: Mối liên hệ rất tinh tế nhưng có thật. Khi thanh khoản toàn cầu bị thắt chặt do suy thoái kinh tế, vốn đầu tư mạo hiểm sẽ chảy vào các tài sản trú ẩn an toàn như trái phiếu chính phủ Mỹ. Điều này có thể gây áp lực lên Bitcoin và các altcoin, đặc biệt là trong ngắn hạn.
4. Đồng nhân dân tệ: Một nền kinh tế yếu sẽ gây áp lực giảm giá lên đồng CNY. Điều này có thể dẫn đến một cuộc chiến tiền tệ trong khu vực, khi các nước châu Á khác phá giá đồng tiền của họ để duy trì khả năng cạnh tranh xuất khẩu.
—
Bài học cá nhân và góc nhìn đầu tư
Tôi đã từng mắc sai lầm tương tự. Vào năm 2021, tôi đã đầu tư vào Bored Ape Yacht Club (BAYC) dựa trên câu chuyện "cộng đồng sở hữu". Tôi đã bán quá sớm, bỏ lỡ lợi nhuận 10 lần, bởi vì tôi đã không hiểu được sức mạnh của câu chuyện. Tôi đã tập trung vào số liệu (giá floor, khối lượng giao dịch) thay vì tâm lý (niềm tin, sự khan hiếm xã hội).
Bài học: Đừng bao giờ đánh giá thấp tâm lý thị trường. Nó mạnh hơn bất kỳ số liệu nào.
Đối với cuộc khủng hoảng tiêu dùng Trung Quốc, tôi thấy một cơ hội đầu tư phản trực giác: các tài sản liên quan đến "giảm phát tiêu dùng". Ví dụ:
- Các nền tảng thương mại điện tử giảm giá (như Pinduoduo) sẽ hưởng lợi khi người tiêu dùng săn lùng giá rẻ.
- Các công ty xử lý nợ xấu (AMC) sẽ có nhiều việc làm hơn.
- Các giao thức DeFi cho vay dưới thế chấp (như Aave, Compound) có thể chứng kiến nhu cầu tăng vọt từ các tổ chức tài chính truyền thống muốn thanh lý hoặc tái cấu trúc các khoản nợ xấu.
—
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo là gì?
Tôi không tin rằng chính phủ Trung Quốc sẽ để nền kinh tế sụp đổ. Họ có công cụ: in tiền, kích thích tài khóa, kiểm soát vốn. Nhưng họ không thể kiểm soát tâm lý.
Câu hỏi thực sự là: Liệu một gói kích thích đủ lớn có thể khôi phục lòng tin, hay chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một "thế hệ mất mát" ở Trung Quốc, tương tự như Nhật Bản?
Tôi nghiêng về kịch bản thứ hai. Bởi vì, giống như trong crypto, một khi lòng tin bị phá vỡ, việc xây dựng lại nó cần nhiều hơn là chỉ bơm thanh khoản. Nó cần một câu chuyện mới. Và câu chuyện đó vẫn chưa xuất hiện.
— \"Root: Đầu tư dựa trên cảm nhận về dòng chảy của nợ và lòng tin.\" — \"Root: Mùa hè DeFi dạy tôi rằng tâm lý thị trường mạnh hơn bất kỳ số liệu nào.\" — \"Root: Sự sụp đổ của lòng tin là một cuộc tấn công mạng vào nền kinh tế thực.\"